رمزپردازی نگاره معراج پیامبر(ص) در فالنامه تهماسبی به روش آیکونولوژی اروین پانوفسکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد هنر اسلامی دانشگاه شاهد تهران - ایران

2 استادیار دانشگاه شاهد تهران - ایران

چکیده

نگاره معراج در «فالنامه تهماسبی» در عهد صفوی و با بیانی نمادین، به روایت‌ تصویریِ شیعی از این واقعه می‌پردازد. این نگاره، با ارائه تصویری متفاوت از معراج، برای اولین بار از آیکون ترکیبی «شیر و خورشید» برای نمایش پیامبر(ص) و امام علی(ع) بهره برده است. «آیکونولوژی» با اتخاذ رویکردی نظام‌مند، منطقی و چندوجهی، معانی نهفته در آثار هنری را تفسیر می‌‌کند. این پژوهش با همین رویکرد به تحلیل سه‌مرحله‌ای جلوه‌های بصری نگاره معراج می‌پردازد. دو مرحله‌یِ نخست به توصیف و تحلیل «آیکونوگرافیک» نگاره می‌پردازد و مرحله‌یِ سوم به تفسیر آیکونولوژی و شناسایی ارزش‌های نمادینِ مستتر در آن اختصاص دارد. در بررسیِ نگاره‌یِ معراجِ فالنامه، این پرسش‌ها مطرح می‌شود: در بررسی آیکونولوژی، چه مواردی را به عنوان معنای پنهان و ارزش‌های نمادین آن می‌توان مشاهده نمود و آیا با آیکونوگرافی نگاره، می‌توان به شرایط خلق اثر و جهان‌بینی رایج دوره صفوی دست یافت؟ هدف پژوهش حاضر، بررسی آیکونولوژیِ عناصر بصری در این نگاره است. فرضیه‌یِ اصلیِ پژوهش، تاثیرگذاری شرایط دوران صفوی بر بیان نمادین در نگاره‌هاست. شیوه‌یِ تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است. بررسی‌ها حاکی از این است که در شناختِ لایه هایِ معناییِ پنهان در نگاره، استفاده از راهکارِ آیکونوگرافی بسیار مؤثر است. مطالعه‌ی آیکونولوژی نشان می‌دهد که آیکونِ ترکیبی «شیر و خورشید» در گذر زمان تداوم یافته و با تغییر ارزش‌های نمادین، در جایگاهی جدید به کار گرفته شده‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Decoding of Image of the Prophet’s(pbuh) Ascent Depicted in Falnameh Tahmasbi through Applying Erwin Panofsky’s Approach

نویسندگان [English]

  • Zahra Shaghlanipour 1
  • Khashayar Ghazizadeh 2
1 Departman of Art Islamic shahed university Tehran, Tehran, Iran
2 Departman of Art Islamic shahed university Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The image of the Islam Prophet’s(pbuh) Ascent depicted in Falnameh Tah-masbi in Saavid era represents a Shia version of the holy event symbolically. Showing a different pictorial version of the Ascent, the image has taken ad-vantage of applying the combined sun-and lion icon to represent the Prophet (pbuh ) and imam ali (pbuh) for the first thme . Adopting a systematic logical and interdisciplinary approach, iconology tries to interpret the latent meanings in artworks. The present study aimed to interpret the image of the Prophet’s (pbuh) Ascent with the help of the mentioned approach in three distinct phases the first two phases dealt with description and analysis of the image and the third one addressed the interpretation revealed by iconology and identified the latent symbolic values in the image. The questions of the research included 1- what cases can be interpreted as the latent meanings as well as symbolic values in iconology? and 2- Is it possible to have a general understanding of the circumstances and the common ideology of Safavid era in which the image has been created? The objective of this research was to address the iconology of the visual elements of the images related with the event of the Ascent. The hypothesis of the study was that the circumstances of Safavid era have had impact on the symbolic expression of the images. The methodology conducted is descriptive-analytic in nature. Also, the data were gathered based on library and database sources. The results indicated that iconology approach is particularly effective in identifying the latent conceptual layers in the imag-es. The results also revealed that the application of the combined sun-and-lion icon has continued in time, however, as the symbolic values changed, a func-tion shift has occurred in the application of the icon

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Ascent image
  • Falnameh Tahmasbi
  • iconology
  • Panofsky