مطالعه تطبیقی پیکرۀ انسان- گاوبالدار در هنر آشوریان و هخامنشیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهش‌هنر، دانشکدهء هنر، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

2 استاد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س) تهران، ایران

چکیده

موجودات ترکیبی که از آمیختن اجزای مختلف حیوان و انسان یا حیوانات گوناگون با هم به­ وجود آمده­ اند؛ در قالب عناصر هنر و معماری، نقوش­ برجسته و پیکره-معماری نمایان شده­ اند. یکی از زیباترین و عظیم ­ترین این حیوانات ترکیبی، انسان-گاو بالدار است. هدف از این مقاله بررسی این جانور­ ترکیبی در تمدن آشوریان و هخامنشیان و یافتن تشابهات و تمایزات آنان با رویکردی تطبیقی است. برای این منظور شکل ظاهری، و نقش کاربردی در انسان-گاو بالدار مطالعه و تطبیق داده می­شود. پژوهش پیش­رو کیفی است و از نظرهدف بنیادی است. شیوه گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه­ ای و تحلیل تصاویر است و تجزیه ­و ­تحلیل اطلاعات به شیوه توصیفی و تحلیلی است. این که چرا آثار هخامنشی باتوجه به شباهت­ های بسیار به آثار آشوری به کمال هنری رسیده  سؤالی است که  در این پژوهش به آن پاسخ داده می‌شود. براساس فرضیه این پژوهش سنت آداب و پرستش ایزدان و بن‌مایه­ های فرهنگی و اعتقادی بر سیر هنر تمدن‌ها تأثیر زیادی دارد و صرفاً تأثیر و تأثر دلیل یکسان‌انگاری هنر تمدن­ ها نیست. نتیجه  این پژوهش نشان می‌دهد که علاوه ­بر اشتراک و افتراق پیکرۀ انسان-گاو بالدار دو تمدن، که در باور هخامنشیان  جایی برای پیکرهای آیینی و نذری وجود ندارد و مفاهیم «لاماسوها» در هنر ایرانی با توجه به فرهنگ «مزدیسنایی» تغییر ماهیت و همچنین کاربرد داده است. انسان-گاوبالدار آشوری به عنوان محافظی پرقدرت، نمونه­ ای برای ساخت و ادامۀ این پیکره­ ها در حکومت باعظمت هخامنشی شد. و باوجود اقتباس ظاهری، در نمادپردازی متفاوت است. به ­طور کلی انسان-گاو بالدار از تمدن آشوری آغاز شده و به بهترین نمونۀ آن در هنر هخامنشی رسیده و در نمونۀ هخامنشی تأثیر هنر آشوری آشکار بوده اما هویت مستقل تفکر پارسی در آن کاملاً حفظ شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparative Study of the Sculpture of Lamassu in Assyrian and Achaemenid Art

نویسندگان [English]

  • Madonna Lia 1
  • Abolghasem Dadvar 2
1 M.Sc. in Art Research, Faculty of Art, Al-Zahra University, Tehran, Iran
2 Professor of Art Research Department, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

There were numerous myths about animals in the ancient world and mythology, many of which were considered sacred creatures. The gods were sometimes portrayed as hybrid and strange animals to make the ancient human beings have a better understanding of their grandeur and holiness. Among the most important elements in the ancient world and mythology were the imaginary and mythical creatures that were created from the combination of two or more important creatures and were considered to be extraordinarily powerful. These imaginary beings reflected the beliefs of the artists that created them. Moreover, most of the Mesopotamia gods had an animalistic form so that they had a human’s face and an animal’s body or vice versa. Lamassu was one of the hybrid gods in the Assyrian civilization which was often considered to provide protection from evil and guard the palace.
The tradition of using this huge hybrid creature influenced the Achaemenid as well. The present study hypothesized that the traditions, rituals, worship of gods, and cultural and religious themes have a profound effect on the development of art in various civilizations. Therefore, the art of different civilizations cannot be considered the same due to their influences on each other. The present study aimed to compare two Assyrian and Achaemenid lamassu sculptures to show the development and perfection of the visual elements in the sculpture belonging to the Achaemenid art to raise awareness about the intellectual and cultural system of civilizations. In this regard, Abolghasem Dadvar and Roya Roozbehani (2016) in their study thoroughly introduced and described the hybrid animals and their classification and also compared the Achaemenid and Assyrian relief.Fariba Foruzanfar (2013) in her article titled "Investigation on the Sculptures of Lamassu in Persepolis and Khorsabad Palace" mentions the similarities and differences of the meaning of the mythical sculptures of lamassu in Persepolis and Khorsabad palace. However, the aforementioned article lacks adequate figures and comparison tables. The distinctive feature of the present study was its emphasis on the differences and similarities of the sculptures of lamassu in all of the cases that could be found in "Nineveh", "Khorsabad", and "Nimrud". Furthermore, this study presented the subject differently way by focusing on the sculpture and comparing its significance in the myths of two civilizations by drawing a comparison table.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Achaemenid art
  • Assyrian art
  • Comparative study
  • Human-headed winged bull
  • Lamassu sculpture
- استیل، فیلیپ (1390). تاریخ فرهنگ و تمدن بین‌النهرین. ترجمۀ محمدصادق شریعتی. تهران: سبزان.
- بلک، جرمی؛ گرین، آنتونی (1392). فرهنگ‌نامۀ خدایان. دیوان و نمادهای بین‌النهرین باستان (مصور). چاپ سوم. ترجمۀ پیمان متین. تهران: امیرکبیر.
- پاکباز، رویین (1393). دایره‌المعارف هنر. چاپ چهاردهم. تهران: فرهنگ معاصر.
- پوپ، آرتور؛ آکرمن، فیلیپس (1387). سیری در هنر ایران. جلد اول (دوره‌های پیش از هخامنشی ،هخامنشیف پارتی و اشکانی). ترجمه باقر آیت‌الله‌زاده‌شیرازی و دیگران. تهران: علمی و فرهنگی.
- جعفری، زهره؛ آیت‌اللهی، حبیب‌الله؛ حیدری، مرتضی (1386). بررسی چگونگی شکل‌گیری نقش فرشتگان (انسان بالدار) در منابع تصویری قبل از اسلام. مدرس هنر. دوره 2، شماره2. صص 24-17.
- دادور، ابوالقاسم؛ روزبهانی، رویا (1395). مطالعۀ تطبیقی جانوران ترکیبی در هنر هخامنشیان و آشوریان با تأکید بر نقوش-برجسته و مهرها. نگره. شماره 39. صص 33-16.
- دادور، ابوالقاسم؛ مبینی، مهتاب (1387). بررسی تطبیقی نقش گاو در اساطیر و هنر ایران و هند. مطالعات ایرانی. شماره 14. صص 130-115.
- دادور، ابوالقاسم؛ مبینی، مهتاب (1388). جانوران ترکیبی در هنر ایران باستان. چاپ اول. تهران: نشر دانشگاه الزهرا (س).
- دادور، ابوالقاسم؛ منصوری، الهام (1385). درآمدی بر اسطوره‌ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان. چاپ اول. تهران: نشر دانشگاه الزهرا (س) و کلهر.
- دورانت، ویل (1372). تاریخ تمدن (مشرق زمین: گاهوارهء تمدن). چاپ چهارم. مترجمان احمد آرام ،ع. پاشایی، امیرحسین آریان‌پور. تهران: انتشارات آموزش و انقلاب اسلامی (شرکت سهامی).
- ژیران، ف؛ دلاپورت، ل؛ لاکوئه، گ (1389). اساطیر آشور و بابل. چاپ اول، ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: قطره.
- سجادی‌راد، سید کریم؛ سجادی‌راد، صدیقه (1390). بررسی تطبیقی اسطوره گاو در اساطیر ملل مختلف، مطالعات ادبیات تطبیقی. سال پنجم. شماره 19. صص 44-29.
- سرفراز، علی‌اکبر؛ فیروزمند، بهمن (1387). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی. چاپ چهارم. تهران: مارلیک.
- شنبه‌زاده، عبدالمالک؛ علی‌بیگی، سجاد (1389). نقش‌برجستۀ نویافته دورۀ آشور نو در میشخاص ایلام، پیام باستان‌شناس. سال هفتم. شماره 14. صص 100-91.
- ضابطی‌جهرمی، احمد (1395). پژوهش‌هایی در شناخت هنر ایران. چاپ سوم. تهران: نشر نی.
- فرزان‌فر، فریبا (1392). واکاوی نگاره و انگاره انسان-گاوبالدار در تخت‌جمشید و کاخ خرساباد. مطالعات تطبیقی هنر. سال سوم. شماره 6. صص 42-31.
- کنگرانی، منیژه (1388). مقالات دومین و سومین هم‌اندیشی هنر تطبیقی. چاپ اول. تهران: فرهنگستان هنر.
- محمدپناه، بهنام (1386). کهن دیار. جلد اول. چاپ چهارم. تهران: سبزان.
- مورتگات، آنتون (1392). هنر بین‌النهرین باستان: هنر کلاسیک خاور نزدیک. چاپ ششم. مترجمان زهرا باستی و محمدرحیم صراف. تهران: سمت.
- میت‌فورد، میراندابروس (1388). فرهنگ مصور نمادها و نشانه‌ها در جهان. چاپ اول. ترجمۀ ابوالقاسم دادور و زهرا تاران. تهران: نشر کلهر و دانشگاه الزهرا (س).
- وارنر، رکس (1395). دانشنامۀ اساطیر جهان. چاپ اول. ترجمۀ ابوالقاسم ابراهیم‌پور. تهران: هیرمند.
- نامورمطلق، بهمن؛ کنگرانی، منیژه (1394). فرهنگ مصور نمادهای ایرانی. چاپ اول. تهران: شهر.
- هینلز، جان (1381). شناخت اساطیر ایران. چاپ هفتم. ترجمۀ ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
- Danrey. V. (2004). Arche Orient, Lyon-Winged Human-Headed of Ninveh: Genesis of an Iconographic Motif. british institute for the study of Iraq. Iraq. vol (66).
- www.Iran-Daily.com
- www.The Art Newspaper.com
- www. thinglink.com
- www.Popular-Archaeology.com
- www.Metro politan museum of Art(us).com
- Thinglink.com
- www.Akkadian Empire.com
- Wikipedia.com
- www.louvre.com