Document Type : Original Article
Article Title Persian
Authors Persian
بیان مسئله: از میان گرایشهای خوشنویسی میتوان به سیاه مشق قاجاری از نوع کارهای میرزا غلامرضا اصفهانی اشاره کرد که در آنها جلوههای بصری فرمگرایانه در این آثار بر خوانش ادبی آن ترجیح داده شده است. حال آنکه در گرایشهای مختلف خوشنویسی سنتی به رغم تفاوت در بیان بصری، حروف و عبارات به نیت خوانش متن مطرح شدهاند. اما در سیاه مشقهای میرزا غلامرضا، بعضاً کاربرد مرسوم نوشتار در درجه دوم اهمیت قرار گرفته یا به کلی نادیده گرفته شده. در این نوشتار این آثار نماد آشناییزدایی از عملکرد متداول خوشنویسی تلقی میگردند. این مقاله با تحلیل برخی مصادیق شاخص در آثار سیاه مشقهای میرزا غلامرضا و برخی از معاصرین وی در اواخر دوره قاجار میکوشد تا از منظری نو به جنبههای فرمالیستی و انتزاعی آنها بپردازد.
هدف: بررسی و بازخوانی گرایشهای فرمگرایانه در خوشنویسی سنتی و بهطور اخص سیاه مشقهای یاد شده، هدف این پژوهش است.
روش پژوهش: این پژوهش که بهصورت کیفی ارائه شده به شیوه توصیفی-تحلیلی با تکیه بر مطالعات میدانی و منابع مستند کتابخانهای یافتههای خود را بیان نموده است.
یافتهها: آنچه میتوان از یافتههای این نوشتار برشمرد این است که سیاه مشقهای نستعلیق در بهکارگیری عناصر خوشنویسی از متن ترکیبی موزون را ایجاد میکنند که با معیارهای معمول و متعارف سنت خوشنویسی تفاوت دارد. از لحاظ کاربرد نیز تأکید بر فرمهای نوشتاری منجر به جذابیت و رویکرد زیباشناختی خط بدون توجه به مأموریت مرسوم آن یعنی خوانایی متن است.
Keywords Persian