پیکره

پیکره

نقش دیوارنگاره‌های کاخ چهل‌ستون در بازنمایی قدرت نرم در دوره صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 استادیار گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
چکیده
مقدمه: در دورة صفوی، هنر و معماری به‌مثابة رسانه‌ای راهبردی برای بازنمایی قدرت نرم به‌کار گرفته شد. کاخ چهل‌ستون اصفهان با دیوارنگاره‌های آیینی، بزمی و رزمی، نه‌تنها روایتگر رویدادهای سیاسی و فرهنگی است، بلکه در چارچوب نظری قدرت نرم «جوزف نای»، در تثبیت مشروعیت سیاسی، تقویت جاذبة فرهنگی و انتقال پیام‌های دیپلماتیک نیز نقش ایفا می‌کند. هدف این پژوهش، تحلیل شبکه‌ای از دلالت‌های بصری، فضایی و مادی در سه دیوارنگارة شاخص کاخ چهل‌ستون صفوی است که در شکل‌گیری گفتمان اقتدار صفویان مؤثر بوده‌اند. پرسش اصلی پژوهش این است که این دیوارنگاره‌ها چگونه از طریق نشانه‌های آیینی، آرایش فضایی و نمادهای مادی، در چارچوب نظریة قدرت نرم نای و با تمرکز بر سه منبع فرهنگ، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی، به تولید و بازنمایی قدرت نرم می‌پردازند؟
روش پژوهش: پژوهش حاضر به‌روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام ‌شده است. داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و تصاویر آرشیوی گردآوری ‌شده‌اند. سه دیوارنگاره شاخص، بر اساس چارچوب نظری قدرت نرم جوزف نای و با بهره‌گیری از تحلیل توصیفی- تفسیری عناصر بصری و فضایی، با تمرکز بر سه مؤلفة فرهنگ، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد مؤلفة فرهنگی، از طریق تلفیق آیین‌مندی، پوشش و اشیای فاخر و عناصر موسیقایی، شکوفایی فرهنگ صفوی را به عاملی جذاب و اثرگذار بدل کرده است. در ُبعد ارزش‌های سیاسی، جایگاه مرکزی شاه، صف‌آرایی منظم و ترکیب‌بندی دقیق صحنه‌ها، نوعی اقتدار نمایشی و مشروعیت فره‌مند را القا می‌کند. مؤلفة سیاست خارجی نیز با تأکید بر شکوه تشریفات پذیرایی و تصویر پیروزی‌های رزمی، پیام‌هایی از اعتماد، اتحاد و بازدارندگی را منتقل ساخته و هنر تصویری را به ابزاری در خدمت دیپلماسی فرهنگی تبدیل کرده است.
نتیجه‌گیری: برآیند تعامل این سه مؤلفه (فرهنگی، ارزش‌های سیاسی و سیاست خارجی)، الگویی هم‌افزا از قدرت نرم صفوی را آشکار می‌سازد که از طریق جاذبه فرهنگی، انسجام سیاسی و راهبردهای ارتباطی، تصویری هم‌زمان جذاب و مقتدر از حکومت صفوی در ذهن مخاطبان داخلی و خارجی تثبیت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

- امینی، آرمین و انعامی علمداری، سهراب. (139۱). جهانی‌شدن فرهنگ و کارکرد دیپلماسی فرهنگی در سیاست خارجی. فصلنامه راهبرد، 21(65)، 393-413.
- آقاجانی اصفهانی، حسین و جوانی، اصغر. (1386). دیوارنگاری عصر صفوی در اصفهان کاخ چهل‌ستون. فرهنگستان هنر.
- بیک ترکمان، اسکندر و مورخ، محمدیوسف. (1317). تاریخ عالم‌آرای عباسی (تصحیح سهیلی خوانساری). کتابفروشی اسلامیه.
- پاکباز، رویین. (1396). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. زرین و سیمین.
- دلاواله، پیترو. (1370). سفرنامه پیترو دلاواله قسمت مربوط به ایران (ترجمه شعاع الدین شفا). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- شاردن، ژان. (1336). سفرنامه شاردن (ترجمه محمد عباسی). مؤسسه مطبوعاتی امیرکبیر.
- معاذالهی، بتول و صابر، زینب. (1402). واکاوی مضامین پنهان مجالس بزم در دیوارنگاره‌های کوچک تالار مرکزی کاخ چهل‌ستون. هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، 28(4)، 155-143. https://doi.org/10.22059/jfava.2023.358795.667113
- مهدی‌پور، سودابه و سهیلی، جمال‌الدین. (1401). تحلیل روابط اجتماعی در معماری دیپلماتیک دورة صفوی بر اساس رویکرد نحو فضا؛ مطالعه موردی: کاخ چهل‌ستون شهر اصفهان. فضای زیست، ۲(4)، 111-128.
- نوری، سونیا، محمدزاده، مهدی، عباس‌زاده، محمد و وندشعاری، علی. (1402). شناسایی مؤلفه‌های اعمال قدرت در نگاره‌های باغی دورة صفوی. هنرهای صناعی اسلامی، 7(2)، 105-118. .10.52547/jic.7.2.161
- Al-mhanawi, M. T., & Razawa, D. M. R. (2023). Visual Arts as a Soft Power Influencing the Formulation of Concepts of Peace and Coexistence. European Scholar Journal, 4(6), 53-62.
- Babaie, S. (1994). Shah Abbas II, the conquest of Qandahar, the Chihil Sutun, and its wall paintings. Muqarnas, 11, 125-142. https://doi.org/10.2307/1523200
- Canby, S. R. (2009). Shah ʻAbbas: The remaking of Iran. British Museum Press.
- Hoogwaerts, L. (2016). Museums, exchanges, and their contribution to Joseph Nye’s concept of ‘soft power’. Museum and Society, 14(2), 313-322. https://doi.org/10.29311/mas.v14i2.640
- Nye, J. S., Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
 
List of resources in English
- Al-Mhanawi, M. T. & Razawa, D. M. R. (2023). Visual Arts as a Soft Power Influencing the Formulation of Concepts of Peace and Coexistence. European Scholar Journal, 4(6), 53-62.
- Amini, A. & Anami Alamdari, S. (2012). Globalization of culture and the function of cultural diplomacy in foreign policy. Rahbord Quarterly, 21(65), 393-413. [In Persian]
- Aghajani Isfahani, H. & Javani, A. (2007). Safavid wall painting in Isfahan: Chehel Sotoun Palace. Iranian Academy of Arts. [In Persian]
- Babaei, S. (1994). Shah Abbas II, the conquest of Qandahar, the Chihil Sutun, and its wall paintings. Muqarnas, 11, 125-142. https://doi.org/10.2307/1523200
- Beg Turkman, I. & Movarrekh, M. Y. (1938). Tarikh-e Alam-Ara-ye Abbasi (Soheili Khansari, ed.). Eslamiyeh Bookstore. [In Persian]
- Canby, S. R. (2009). Shah ʻAbbas: The remaking of Iran. British Museum Press.
- Chardin, J. (1957). The travels of Chardin (M. Abbasi, trans.). Amir Kabir Press Institute. [In Persian]
- Della Valle, P. (1991). The travels of Pietro della Valle: The section concerning Iran (Shoa al-Din Shafa, trans.). Scientific and Cultural Publications Company. [In Persian]
- Hoogwaerts, L. (2016). Museums, exchanges, and their contribution to Joseph Nye’s concept of ‘soft power’. Museum and Society, 14(2), 313-322. https://doi.org/10.29311/mas.v14i2.640
- Maazallahi, B. & Saber, Z. (2023). Analyzing the hidden themes in pictures of bazm in the small murals of the central hall of Chehel Sotoun Palace. Fine Arts: Visual Arts, 28(4), 143-155. https://doi.org/10.22059/jfava.2023.358795.667113 [In Persian]
- Mehdipour, S. & Soheili, J. (2023). Analyze social relations in the diplomatic architecture of the Safavid period based on the space syntax approach Case study: chehelsotoon palace , Isfahan. Life Space Journal, 2(2), 111-128. 10.22094/lsj.2023.699496[In Persian]
- Nouri S, Mohammadzadeh M, Abbaszadeh M, Vandshoari A. (2023). Identifying the components of exercising power in Safavid Persian Garden Paintings. JIC, 7(2), 105-118. doi:10.52547/jic.7.2.161[In Persian]
- Nye, J. S., Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
- Pakbaz, R. (2017). Iranian painting from the earliest times to the present. Zarrin & Simin. [In Persian]
دوره 15، شماره 43
بهار 1405
صفحه 17-28

  • تاریخ دریافت 17 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 23 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 14 دی 1404