بررسی و تحلیل نمادشناسانه نقش آتش در ایران پیش از اسلام با تأکید بر آثار دوره ماد و هخامنشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 دانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

چکیده

بیان مسئله: با مشاهدۀ جایگاه آتش و آتشدان در نقش برجسته های آثار به‌جا مانده از پادشاهان مادی و هخامنشی می‌توان دریافت که آتش در ایران پیش از اسلام جایگاهی بس والا و مقدس داشته است؛ به‌طوری که در آثار به‌جا مانده از این دوران، حضور و تجلی آتش را در گوردخمه ها، مراسم بار عام پادشاهان، مراسم دینی و آیینی و نیز در آثار هنری و تشریفاتی به مراتب مشاهده می کنیم؛ از این رو سؤالی که در این رابطه مطرح می شود، این است که: نقشمایۀ آتش در دوره های ماد و هخامنشی دارای چه مفاهیم نمادینی است؟
هدف: بررسی و تحلیل نمادشناسانۀ نقش آتش در تاریخ ایران پیش از اسلام (دوره ماد و هخامنشی) و جایگاه این عنصر در فرهنگ و هنر این دوره هدف پژوهش حاضر است.
روش پژوهش: با توجه به جنبۀ تاریخی تحقیق پیش رو، روش اتخاذ شده توصیفی-‌تحلیلی است. تجزیه و تحلیل اطلاعات در این پژوهش به روش توصیفی و ارائۀ تصاویر انجام گرفته و اطلاعات به‌دست ‌آمده، طبقه‌بندی و بررسی و تحلیل شده است.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که در بررسی نقش‌های به‌جای ‌مانده از آثار مرتبط با دوره ماد و هخامنشی، آتش نمادین همیشه منطق پاکسازی شر توسط خیر را به نمایش می گذارد. آتش مظهر اَشَه (تقوا و درستی)، بر روی زمین است و آتشگاه جایگاه برخواندن و ستودن اهورامزدا است؛ همچنین آتش، نشان پاکی و آرامش هستی، بهره مند از ویژگی پاکسازی ماده و جوهرۀ روان است. در حقیقت، چنانچه آتش عاری از این ویژگی می بود، هیچگاه نمی توانست رابطی بین دنیای انسان خاکی و قلمروی روحانی اهورا باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying and analyzing the symbology of the role of fire in pre-Islamic Iran with an emphasis on the works of the Median and Achaemenid periods

نویسندگان [English]

  • Houri Davoodi 1
  • Zahra Hosseinabadi 2
1 Department of Art Research Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
2 Department of Painting, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
- اسفندی، اسفندیار و غلامی، فاطمه. (1386). تشریح دوگانگی نماد آتش در آیین زرتشت. پژوهش زبانهای خارجی، (38)، صص. 17-5.
- اوشیدری، جهانگیر. (1379). نور، آتش، آتشکده در آیین زردشت. تهران: انتشارات سعدی.
- اشمیت، اریش فریدریش. (1342). تخت‌جمشید(ترجمۀ عبداله فریار). تهران: انتشارات امیرکبیر و فرانکلین.
- بختورتاش، نصرت اله. (1387). تاریخ پرچم ایران از باستان تا امروز. تهران: انتشارات بهجت.
- بویس، مری. (1381). زردشتیان؛ باورها و آداب دینی آن‌ها(ترجمۀ عسگر بهرامی). تهران: انتشارات خورشید.
- بهار، مهرداد. (1380). ادیان آسیایی. تهران: انتشارات چشمه.
- دیاکونوف، ایگورمیخایلوویچ. (1380)، تاریخ ماد(ترجمۀ کریم کشاورز). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- پوپ، آرتور اپهام. (1382). معماری ایران(ترجمۀ غلامحسین  صدری افشار). تهران: انتشارات فرهنگیان.
- رضی، هاشم. (1389). ایران و فرهنگ ایرانی در عصر اوستا (مجموعه مقالات). تهران: انتشارات بهجت.
- صفاران، الیاس و بهمنی، پردیس. (1389). سیر تحول و تطور نقش و نماد در هنرهای سنتی ایران. تهران: انتشارات پیام نور.
- فربود، فریناز. (1382). بررسی تطبیقی آتش و نمادهای آن، میان دو فرهنگ و تمدن هند و ایران باستان(پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد پژوهش هنر). دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
- قائم مقامی، محسن. (1390). بررسی جایگاه آتش در تاریخ ایران باستان، فصلنامه علمی پژوهشی تاریخ اسلام و ایران، ۲۱(12)، صص. 181-163.
- فرهوشی، بهرام. (1355). جهان فروری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- کخ، هایدماری. (1376). پرسپولیس پایتخت شاهان هخامنشی، به‌همراه عکس‌هایی از افشین بختیار. تهران: سازمان چاپخانه و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- کریستین‌سن، آرتور. (1387)، کاوه آهنگر و درفش کاویانی(ترجمۀ منیژه احدزادگان آهنی). تهران: انتشارات طهوری.
- گیرشمن، رومن. (1371). هنر ایرانی در دورة ماد و هخامنشی(ترجمۀ عیسی بهنام). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- ملکی، مهدیه. (1389). بررسی تطبیقی اسطوره‌های ایران و هند در عهد باستان. فصلنامه علمی-پژوهشی هنرهای تجسمی نقشمایه، ۳(6)، صص. 68-59.
- موله، ماریژان. (1377). ایران باستان(ترجمۀ ژاله آموزگار). تهران: انتشارات توس.
- نبی‌زاده، میلاد. (1392). بررسی نماد خورشید در هنرهای تجسمی ایران پیش از اسلام(پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد نقاشی). دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر تهران.
- واندنبرگ، لوئی. (1345). باستان‌شناسی ایران باستان(ترجمۀ عیسی بهنام). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- هرودت. (1340). تاریخ هردوت(ترجمۀ هادی هدایتی). تهران: انتشارات امیرکبیر.
- Bachelard, G. (1949). Le Rationalise applique. Paris: puf.
- Ducrot, O, & Schaeffer, J.M. (1996). Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage. Seuil.
- Stronach D. (1969). Excavations at Tepe Nūsh-i Jān, 1967. Iran, 7: 1, pp1-20
- Von Gall H. Das Felsgrab von. (1988). Qizqapan Ein Denkmal aus dem Umfeld der Achämenidischen Königstrasse. Baghdader Mitteilungen, (19), pp. 557-82.
دوره 11، شماره 28
شهریور 1401
صفحه 24-38
  • تاریخ دریافت: 23 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری: 13 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش: 19 تیر 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 30 تیر 1401